Ekim nöbeti (Münavebe) konusunda çok fazla teknik bilgi ile boğulmak yerine pratik bir kaç bilgi işinize yarayabilir;

1. Ekim nöbetinin tek yıllık bitkilere uygulandığını unutmayın. Çok yıllık bitki yerini bulduktan sonra artık orada yaşayıp ölecek demektir.
2. Yörenizin doğal ortamına uyumlu bitkinin ekim nöbetine ihtiyacı yoktur. O bitki hiç bir insan müdahalesi olmadan büyür ve çoğalır.
3. Bitkilere yeterince alan verirseniz ekim nöbetine fazlaca ihtiyaç duymazsınız. Sık aralıklarla ekim yaptığınızda bazı bitkiler için ekim nöbeti kaçınılmazdır. Örneğin; domateslerinizi 60-70 cm hatta 1 metre aralıklarla ekin. Toprağın her cm karesinden verim almak istiyorsanız modern tarım uygulamalarına geçmelisiniz.
4. Yabancı otları azaltmak işe yarayabilir. Bunun yerine kendi tohumlarınızı karışık ekerseniz biri diğerine yabancı ot durumunda olacaktır. Bu durumda hepsine uygun alan sağlayacak şekilde bitki sayısını azaltabilirsiniz. Tabi çok yüksek bitkiler ile bodur ve güneş isteyen bitkileri yan yana ekmemek kaydıyla. Örneğin; kıvırcık, börülce, biber, dere otu, havuç yeterli alan verildikçe bir arada sorunsuz büyürler. Tabi yüksek verim almak için böyle bir yaklaşım uygun bir yöntem değildir.
5. Her yıl ektiğiniz tarla bitkilerinin yerlerini kısmen değiştirin veya karışık ekin.  Bu şekilde topraktan her bitki farklı elementleri ihtiyaçları kadar kullanabileceklerdir. Organik tarımda havuç, karnabahar gibi bazı bitkilerin aynı yerde iki yıl üst üste ekilmesine izin verilmez.
6. Kökleriyle yayılmayı seven bitkilerin yayılmasına izin verin. Yeni filizleri korurken yaşlanan eski kökleri kaldırın. Örneğin; ısırgan, nane. Bırakın yayılsınlar. Eski köklerin ise yaşamasına izin vermeyin. Bitki kendine en uygun yeri ararken bir yandan da çoğalmayı denemektedir. Ona ses verin.
7. Baklagilleri sık sık ekin ve çiçeklendiği dönemde toprağa karıştırın. Hiç bir zaman zararı olmaz, faydası olur. Örneğin yonca, yulaf, üçgül, bakla, fasulye. Sadece toprağa faydası olduğu için ekin.
8. Yüzeysel köklü bitkileri (marul, soğan, sarımsak gibi) ve derin köklü bitkileri (pamuk, domates, hıyar, havuç gibi) tanıyın. Her yıl sırasıyla ekerseniz topraktaki besinleri toprağın farklı derinliklerinden alacakları için toprak verimi korunmuş olur.
9. Fazla azot tüketen bitkileri tanıyın. Patates, Pamuk, Mısır gibi bitkiler topraktan yüksek miktarda azot alırlar ve sonraki yıl bu topraklarda azot ihtiyacı artar. Dolayısıyla bu alana ertesi yıl baklagil ekip azot miktarını dengelemelisiniz.
   

   ---

Güzel Bir Kaynak: ORGANİK TARIMDA TOPRAK VERİMLİLİĞİNİN KORUNMASI, GÜBRELER VE ORGANİK TOPRAK İYİLEŞTİRİCİLERİ
Doç.Dr.Serap SOYERGİN

Organik tarım işletmelerinde zengin bir ürün deseni için planlama yapılmalıdır.
Rotasyon planlaması ile bitkilerin toprak üzerine olan etkileri toprak verimliliğine önemli
ölçüde etkili olmaktadır. Rotasyonların uygulanmasında asıl nedenler hastalık ve zararlılardan
korunmayı ve toprak verimliliğinin devamlılığını sağlamaktır.
Toprak verimliliği açısından iki önemli rotasyon stratejisi vardır. Baklagiller üzerine
kurulu verimliliğin yapılanması ve ürün devresinde verimliliğin azalmasıdır. İlk öncelik bu iki
dönem arasında dengenin olmasıdır. Ek amaç da organik maddeyi artırmak suretiyle uzun
dönemde verimliliği yapılandırmaktır.
Kullanılan rotasyonlar organik tarımdaki problemlerin tümüne bir cevap olamaz.
Bununla birlikte toprak verimliliğinin devamında önemli bir rol oynarlar. Organik tarım
standartları da verimliliğin korunması ve ekonomik faktörler yönüyle ürünlerin seçimine yön
vermektedir. Standartlar, rotasyon ile toprak profilinden tümüyle yararlanmak ve verimliliğin
devamı ile toprak organik madde düzeylerinin artışını sağlamak amacıyla bazı değişik kök
yapısındaki derin ve sığ köklü bitkilerin karışımını önerir. Toprak, iklim, lokal pazarlar ve iş
gücünden yararlanabilme seçimi etkileyeceğinden bütün koşullar için uygun kesinleşmiş
rotasyonlar yoktur.
Toprak verimliliği açısından ekim nöbetinin gerekliliği şöyle özetlenebilir:
-Bir ürün aynı alanda 5 yıl süreyle yetiştirilemez.
-Her 5 yılda bir toprak yapısını iyileştiren bir ürüne ihtiyaç duyulmaktadır.
-Örneğin: Yonca ve yulaf, arpa ve üçgül
-Toprak yapısı ve toprak verimliliği örtücü bitkiler ve baklagiller ile iyileştirilmelidir.
-N fikse eden bitkiler
Organik tarımda ekim nöbetinin toprak verimliliği ve bitki besleme açısından amaçları
özetlenecek olursa:
1.Toprak verimliliğinin korunması ve yükseltilmesi
2.Toprağın organik madde miktarının korunması ve arttırılması
20
3.Topraktaki besin maddelerinin korunması ve arttırılması
4.Toprak erozyonunun azaltılmasıdır.
Organik tarımda toprak verimliliği açısından ekim nöbeti programları oluşturulurken
dikkat edilecek noktalar:
-Azot tüketimi fazla olan kültür bitkileri(şeker pancarı, patates, pamuk, mısır, kolza) ile
azot depolama özelliklerine sahip olan bitkiler ardı ardına yetiştirilmelidir
-Derin köklü kültür bitkileri (yonca, şeker pancarı, üçgül, kolza, pamuk, domates, hıyar,
havuç) ile yüzeysel köklü bitkilerin (hububat, pırasa, marul, soğan, sarımsak, salata grubu)
ardı ardına yetiştirilmelidir. Aynı kültür bitkisi içinde daha derin köklü ve daha sağlam yapıda
olan çeşitler tercih edilmelidir. Erken ekim ile daha derine giden bitki kök gelişimi teşvik
edilmelidir
-Su tüketimi fazla olan kültür bitkileri (yonca, mısır, çeltik, pamuk, şeker pancarı) ile daha
az su tüketen bitkileri (patates, hububat, soğan, sarımsak, bezelye) arka arkaya
yetiştirilmelidir.
-Yetiştirme döneminde yavaş gelişen kültür bitkileri (pamuk, domates, soğan, sarımsak)
ile hızlı gelişme özelliğinde olan bitkiler (mısır, soya fasulyesi, sorgum, ıspanak, marul fiğ,
yemlik kolza, salata grubu) ardı ardına yetiştirilmelidir.
-Rotasyon planında yer alan bitkilerin, toprağın verimlilik özellikleri üzerine olumlu ve
olumsuz etkileri birbirlerini karşılıklı olarak dengeleyecek şekilde sıralanmasına dikkat edilir.
Kültür bitkilerinin yetişme dönemleri dışında kalan sürelerinin olabildiğince kısaltılması
sağlanırken, ana bitkiler birbirlerini izlemeli, boş geçen süreler içinde ara bitkisi tarımına daha
fazla önem verilmelidir. Pamuk tarımının ana bitki olarak yer aldığı rotasyon planlarında, ara
tarımda ve yeşil gübre uygulamalarında bakla, bezelye, fiğ gibi baklagiller ile kolza, arpa,
çavdar, yulaf gibi baklagil haricinde kalan türler tek başlarına veya karışımlar halinde
kullanılmalıdır.
-Ekolojik tarım standartlarında rotasyon planlaması yapılırken soğan, lahana, patates ve
şekerpancarının aynı arazide ancak 4 yıl aralıklarla yetiştirilebileceği belirtilirken havuç,
karnabahar ve şalgamın 2 yıl üst üste yetiştirilmesine izin verildiği belirtilmektedir. Ancak bu
bitkilerin, bitki kalıntısı fazla olan baklagil yem bitkileri veya tahıllardan sonra getirilmesi
önerilmektedir.
-Bitki kalıntısı fazla olan bitkiler (baklagil, yem bitkileri, tahıllar, pırasa) ile kalıntısı az
olan bitkiler (patates, şeker pancarı, karnabahar, lahana, soğan) ardı ardına yetiştirilmelidir.
-İyi planlamış sağlıklı bir ekim nöbeti ile toprağın organik madde ihtiyacı karşılanmalıdır.
Bu amaçla baklagil bitkileri gibi C/N oranı düşük olan ürünlere mutlaka ekim nöbetinde yer
verilmelidir.