Kanatlılar

Tavukçuluk

İnternette okuduğunuz her şeyi bir kenara bırakıp şunu sık sık hatırlayınız;

Çocukluğumuzda gayri ihtiyari kümeslerde uyuyan tavuklar gayet sağlıklı olur, gündüzleri peşlerinde bir sürü civcivle gezerdi. Gurk olmayan, diğerlerine saldıran huysuz tavuklar hemen kesilir yenirdi. Tavuk yetiştirmek için yüksek donanım ve teferruatlı bilgiye ihtiyaç yoktu. Derme çatma bir kümes, boydan boya saman serili bir folluk alanı, kümese yakın bağlı bir köpek. Eskiden böyleydi. Halen de bu kadar kolay aslında.

Bir kaç temel bilgi

Horoz tarafından döllendiyse yumurtalardan iyi bir kuluçka ile ortalama 21 günde civciv çıkar. Horoz döllemediyse yumurtalardan civciv çıkmayacağı için afiyetle yemek gerekir.
Horoz varsa yumurta daha lezzetlidir. Ancak döllenen yumurta daha hızlı bayatlar. Dölsüz yumurta 21 gün saklanabilir.
Soğuk zamanlarda, özellikle Aralık -Ocak aylarında yumurta sayıları epeyce düşer. Bu dönemde tüy değiştirirler.
Kuluçka ısısı 39-40 derecedir. Tavuk bir değil bolca yumurtanın üzerine oturmak ister, ara sıra yumurtaları çevirerek ısıtmaya çalışır. Tavuğun vücut ısısı da 40-42 derecedir. Kümes ısısı 18-20 derece civarında ise tavuk kendi vücut ısısını rahatça koruyarak kuluçka sürecini keyifli geçirir.
Hafızaları çok güçlüdür. Arkadaşlarının yanında tavuğu kesmeyin sakın.
Tavuk her şeyi yer. (aşağıda detaylarını göreceksiniz)

Irk Seçimi

Tavuk yetiştirmeye başlarken önce ırk seçimini iyi yapmalısınız. Önerimiz tabi ki yerli ırklar. Yerli ırk demek yörenin iklim ve doğa koşullarına uyumlu demektir. Bu büyük bir avantajdır. Ayrıca yerlide kuluçka makinesinden çıkmamış civciv bulma şansınız yüksektir. Gerçek kuluçka evresi geçirmiş tavuk bulursanız türüne bakmayın besleyin. Kuluçka makinesinden çıkmış hayvanların dengesinin bozuk olduğunu düşünüyoruz. Tohumda olduğu gibi tavuğun tohumunda da olabildiğince doğalını tercih ediyoruz.

Yerli ırklardan en bilinenleri şunlar; Gerze tavuğu, Denizli tavuğu, İspenç, Cebeci tavuğu ve çok popüler olan Atak-s.

Yerli türlerin yumurta verimleri 90-120 adet civarındadır. 3-4 günde bir yumurta almak sorun değilse Gerze veya Denizli tavuğu tercih edilebilir. Etleri lezzetlidir, dayanıklıdır. Sıcak iklimde Denizli daha dirençli olacaktır. Gerze, Denizliye göre daha sık gurk olur (kuluçkaya yatar) ve ağırlığı daha fazladır.

Atak-s labaratuvarda geliştirilmiş yerli bir hibrit ırktır. Yumurta verimi yüksektir. Yılda 250’ye kadar yumurta verebilir. Hibrit sorun değil diyorsanız Ataks’ı seçmelisiniz. Gezmeyi seven en dayanıklı türdür. Detaylı bilgi için;

https://arastirma.tarim.gov.tr/tavukculuk/Belgeler/Hibrit%20Katalog%202015/Hibrit%20Katalog%202015%203lu.pdf

Biz ise susex’i tercih ettik. Hem doğal bir ırk oluşu, gezmeyi seviyor oluşu, dayanıklılığı ve insana yakınlığı, kışın yumurta veriminin düşmemesi tercih sebeplerimizdi. Susex 11 aylıkken yumurta vermeye başlar. Bu süre 6 aya kadar düşebilir. Yılda 150 – 200 yumurta yapar. 280 yumurta yapanı da duyduk. İyi bir et tavuğudur.

Tavuk besleme süreci şöyle olmalı;

10 tavuk ve bir horoz besleyin. (bunun katlarını beslerseniz katları kadar yumurta ve et veriminiz olur)
Tavuk “gurk, gurk” sesleri çıkarmaya başladığında gurk olmuştur (kuluçkaya yatmaya hazırdır). Ayrıca karın tüyleri azalır, iştahsız, keyifsiz olur. Kafası aşağıda kanatları açık gezmeye başlar. Gurk olmayan tavuğu yemek listesine almak gerekir.
Tavuğunuzu her yıl bir kez kuluçkaya muhakkak yatırın. Üreme içgüdüsünü köreltmemiş olursunuz. Şubat ayından itibaren sırasıyla tavukların kuluçkaya yatmalarına izin verin. Her ay 1-2 tavuk kuluçkaya yatabilir. Bu yüzden bu tavukların yumurtalarını almayın. Diğer yumurtalardan da onun altına koyun. Çok yumurta tavuğu motive eder.
Kuluçkaya yatan tavuğun altına aynı anda 6-10 yumurta koymalısınız. Bir daha asla yumurtalara dokunmamalısınız. Tavuk tekrar yumurtlamaya geldiğinde üzerine bir hasır koyarsanız ayağa kalkamaz ve yumurtalar ısınmaya başlar. Sonra hasırı kaldırsanız da annelik içgüdüsüyle tavuk kuluçkaya yatmaya başlar. Diğer bir yöntem de şu; tavuğu bacaklarından tutup sallamak onu sersemletir. Sersem tavuğu yumurtalar üzerine bırakırsanız ayılana kadar yukarıda bahsettiğim süreç gerçekleşmiş olur ve kuluçkaya yatmaya başlar.
Her tavuğun kendi folluğu olmalı. Diğer tavuklarla aynı yerde yavru beslemek tavuğu rahatsız eder. Bu sebeple ortadan kaybolup kuytu bir yere de yumurtalamış olabilir. Folluk yerden yüksekte değil, yere sıfır, hatta yerde açılmış bir çukur içinde olmalı. Hijyen sağlamak için yerden 20-30 cm yükseklikte bir set üzerine de alabilirsiniz follukları. Folluk tasarımını aşağıda göreceksiniz.
Kuluçkaya yatan tavuğun gezindiği alanlarda kum yığılı bir yer yapın. Orada bolca debelenip vücudunu nemlendirmek isteyecektir. Arada kül de biriktirmelisiniz. Kül içinde debelenip bitlerini temizlerler.
21 gün sonra civcivler yumurtadan çıkacaktır. 1,5 – 2 ay anne denetiminde civcivler folluğu kullanmaya devam edecektir.
10 tavuğunuz mart ayında tahminen 10 civciv yapacaktır. Nisan ayında 20 civciv, mayıs ayında 20 civciv ve 10 yarkanız olur. Her ay sayıları artmakta. Haziran ayından itibaren her ay iki tavuk kesip yeseniz yıl sonunda halen bir sürü civciv ve yarkanız var demektir. Muhtemelen nüfus 60-70’e çıkacaktır. Kesebilir, satabilirsiniz. Sonuçta kış aylarına en az 10-15 ergen tavukla girerseniz sofranızda yumurta ve tavuk eksik olmaz.
Çoğu tavuk ırkı doğumdan 5-6 ay sonra ilk yumurtayı verir. 7-12 Ay sonra maksimum verime ulaşır. 1 yıl maksimum verim alındıktan sonra verimi düşmeye başlar.
1 Tavuk yılda 40 kg. gübre yapar. Tabi geziyorsa bu gübreyi toplamak kolay olmaz. Kümeste biriken gübreyi tavuk başına 15-20 kg. olarak hesaplamak gerek. Tavuk gübresi 3 ayda yanarak kullanılır hale gelmektedir.

Tavuk Ne Yer?

Her şeyi.

İyi beslenmeleri için mevsimsel besinleri kullanın. Tahıllar temmuz, ağustosta hasat edilir, demek ki bu aylarda tavuklara verilmeli. Yeşillik hemen her ay yetişmektedir, her zaman verilebilir. Yayıldıkları için sürekli böcek solucan vs yerler zaten. Tavuklar da artık bizim gibi mevsim dışı besinler yer oldular. Kendimize yaptık hayvanlara bari yapmayalım bunu. Mevsimsel besinler verirseniz hayvan mutlu ve sağlıklı olacaktır.

Bahçede ekili alan azaldığında tüm bahçeye salabilirsiniz. Hem böcek temizliği yaparlar hem de besinleri çeşitlenir.

Yemek artıklarını da zevkle yerler, tuzlu ve yağlı olmaması şartıyla. Fazla tuz tavuklara zararlıdır. Biz sık balık tükettiğimiz için kışları tavuklar da balıktan nasiplenmiş oluyorlar. En sevdikleri yemeklerden biri balık.

Ayrıca gezinti alanları setle ayrılmış iki bölümden oluşuyor. Bir bölümü onlar talan ederken diğer bölümde sevdikleri bitkiler yetiştiriliyor. Kolay yetişen yeşillikler ve baklagiller ile bazı aromatik bitkiler. Sık sık bu bitkileri çeşitlendirir ve yeme alışkanlıklarını izleriz.

Takviye yiyeceklerimiz şunlar; Haşlanmış yumurta ve peynir, balık unu veya suyu, yoğurt. Balık lapasını yeşilliklerle karıştırıp harç yapıyoruz, bayılıyorlar. Lahana ve ısırgan gagalamayı severler.

Antibiyotik niyetine sarımsak melisa gibi bazı bitkileri de ara sıra yedirmek veya suyuna katmak gerek. Keten tohumu da ara sıra yedirmekte fayda var.

Bazı aromatik bitkilerin etken maddesi ve hayvan ve insanlara etkisi (Kaynak; Etlik Piliçlerin Beslenmesinde Aromatik Bitkilerin Kullanımı – Elif Adıyaman, Veysel Ayhan – Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü)

Tavuğun su ihtiyacı 10 haftalık olduktan sonra günde 5 cl’dir. Yani 20 tavuk günde 1 litre su ister.

Tavuğa ne yedirmemeliyiz?

İbn-i Sina’ya göre bakla, tavuğun yumurta üretiminin durmasına sebep olur.

Çiğ yeşil patates kabuğu içeriğindeki solanine sebebiyle asla tavuklara verilmemelidir.

Çiğ yumurta yemeye başlarlarsa protein eksikleri var demektir. Alıştırmamak gerekir.

Tuzlu besinle tavuklar için zararlıdır.

Turunçgiller de tavuklar için uygun değildir.

Fasulye bazen toksik olabilir. Dikkat.

Küflü, yağlı ve şekerli hiç bir şey yedirmemelisiniz.

İşlenmiş gıdaları tavuklara değil kendinize de yedirmeyin.

Hastalıklardan Korunma

Tarım Bakanlığının ilgili yayını için linke gidebilirsiniz

https://arastirma.tarim.gov.tr/tavukculuk/Belgeler/B%C4%B0YOG%C3%9CVENL%C4%B0K%20VE%20HASTALIKLARDAN%20KORUNMA.pdf

Tarım Bakanlığının Ankara Araştırma İstasyonu İçin Hazırladığı Aşı Programı

Tavuk Vebası (Kuş Gribi) – Influenza

Göçmen kuşlardan bulaşır. Hava yoluyla bir kaç km taşınabilir. Bunun dışında temasla taşınabilir. Yani göçmen kuş virüsü bahçenize yakın bir yere bırakmadı ise sizin bahçenize bu virüs girmemiş demektir. Zaten bu virüs vardı ise kurtulana kadar uğraşmanız gerekecek. Tavuktan civcive yumurta yoluyla geçmez. Grip gibi düşünün.

Tavukta göz akıntısı, halsizlik, öksürük ve hırıltı varsa bu virüsten şüphelenebilirsiniz.

Virüsün 56 °C’de 3 saatte veya 60 °C’de 30 dakikada öldüğü, kontamine gübrede düşük ısılarda en az 3 ay canlı kalabilirken, suda 22 °C’de 4 gün, 0 °C’de ise 30 gün canlılığını sürdürebildiği de bilinmelidir.

Hemen itlaf etmek ve hatta bölgenizdeki Tarım Müdürlüğüne başvurmak en doğrusu olacaktır.

Tavuk Çiçeği

Hastalık hayvanın tüysüz yerlerindeki derilerinde oluşan lezyondan giriş yapar.

Rutubet, kalabalık ve pislik bu virüsün en kolay yayılacağı ortamdır.

Hayvanların tüysüz yerlerinde kızarıklıklar, kabarmalar gördüğünüzde bu virüsten şüphelenebilirsiniz. İlerledikçe bir tür iltihap şeklini alır.

Tedavisi vardır ve bölgenizde bu konuda yetkili birilerini bulabilirsiniz.

Tavuk çiçeği aşısı yaptırabilirsiniz.

Ayrıca hayvanların birbirlerini yaralamalarına engel olmak gerekir. Yaralanan hayvanın yarasını tedavi etmelisiniz.

Gumboro

İncelemeye devam ediyoruz.

New Castle (Yalancı Tavuk Vebası)

İncelemeye devam ediyoruz.

Salmonella

İnsanlara da bulaşabilmesi ihtimali ile en ciddiye alınması gereken virüstür. Bu yüzden “ihbarı mecbur” hastalıklardandır.

Genellikle hayvanın yediklerinden bulaşır.

Az yem tüketen, solunum güçlüğü çeken, beyaz ishal olmuş tavuklara dikkat etmelisiniz.

Marek Hastalığı

Durgun ve iştahsız hayvan zamanla bacak felci geçirir. Bacaklar dengesiz yürümeye başlar. Balerin gibi oturmaya başlarlar. Felç boyuna da etki edebilir.

Tedavisi yoktur. Bu yüzden de aşı uygulanmaktadır. Bulaşıcı olduğu için tek bir hayvanın itlafı yeterli olmayabilir.

Bronşit

Bizdeki bronşite benzer. Hayvan soğuk almazsa pek rastlamazsınız. Aşısını yaptırabilirsiniz.

Aşı esnasında asla plastik kap kullanmamalısınız. 2 saat önce tavukları susuz bırakırsanız aşılı suyu sorgusuz içerler. Aşıdaki virüsün canlılığını korumak için aşı suyuna 2 gr süt tozu (1 lt için) eklemek gerekir.

Yeni civcivlerin veya dışarıdan gelen yeni tavukların sularına aspirin veya söğüt yaprağı atılması çok işe yarar. Yarım aspirin veya 2-3 yaprak söğüt attığınızda koruyucu etki yaratır. 2-3 ayda bir de tüm sulara sarımsak atınız.

Toprağa yatmış debeleniyorlarsa bilin ki parazitlenmişlerdir. Çok sık bitlenirler. Bunun için kümesin temiz olması, iç duvarlarının gözeneksiz olması gerekir. Ayda bir zemine kireç serip toprağa karıştırın. Öncesinde meşale yapıp duvarları ve zemini ateşle dezenfekte edebilirsiniz. Kireç yerine kül de dökebilirsiniz. Tüm zemini külle kaplarsanız da sorun çözülür. Kümes dışında kumlu, küllü bir toprak yığını bulundurun. Tavuklar burada debelenebilsinler. Bitlerden kurtulmak için uygulamaları haftada bir ve 3 hafta boyunca yapın.

Baharda 15 gün arayla iki kez kümesi ilaçlarız. Aynı işlemi ekim ayında da tekrarlarız. İlkbaharda kireçle tekrar boyarız.

Ayda bir sirke ve sarımsak ile takviye yapmak gerekir. Suyuna katmak yeterli olur. Sarımsağı zaten yiyorlar.

Gumbaro ve Marek aşısı konusunda şüphelerimiz var, araştırmaya devam ediyoruz. Marek’in etken virüsü DNA kaynaklıdır. Marek aşısı zaten şu an bile yok.

Salmonella,
Mikoplazma, Newcastle ve Avian Influenza testleri civcivlere yapılan testler

Sinek, Kırmızı tavuk biti, böcek ve yabani kuşlar ve fareler mikrop taşıyıcılardır.

Kümes girişini beton veya çakıl ile kaplarsanız fare çekinir.

Diğer kanatlılara dikkat etmeli. Örneğin tavus kuşu beslenecekse, hayvanın sağlıklı olduğundan emin olunmalı.

Bizim tavuklarımızın toplam gezi alanı 1 dönüm. Bu alan ikiye bölünerek yarısı kadarına düzenli yonca ve mısır ekilir. Diğer yarısı ise doğal bitki örtüsüdür. Bu alanda 4 tane de büyük ağaç var. İki ağaç söğüt. Ağaçların alt dalları yerden yüksekte olmadığı için tavuklar kalas dayadığımız bu dallara çıkıp kanat egzersizi yapabiliyorlar. Her iki parça alanda da birer tane debelenebilecekleri toprak-kum karışımı alan var. Bazen bu karışıma kül de dökeriz.

Açık alanda 1 çeşme ve dibinde suluk ve yanında yemlik var. Çeşmeden sürekli akan su suluğu sürekli dolu tutar. Suluklara ayda bir iki damla tentürdiyot damlatırız.

Tünek; 30 cm yükseklikte ve 60 cm boyda bir tahtayla başlayıp 20’şer cm yükselerek bir merdiven gibi 90cm’e ulaşan 4 sıra tahtadan oluşur. Tahtalar tavukların tam ayaklarına göre ölçüde olan ağaç dallarından kesilerek yapılmıştır. Tünek altı fayans kaplıdır. Böylelikle dışkı kolayca temizlenebilmektedir. Hafif eğimli bu zeminden dışkı yıkanarak bir oluğa ve oradan da dış alandaki gübre toplama tankına gelir. Tankta biriken gübre bahçede kullanılır.

Folluk 6 tane. Ebatları tavuğun tam sığacağı kadar, daha geniş veya dar değil. 3 tanesi 14(En)x12(Boy)x18(Yükseklik), 3 tanesi ise 12(En)x11(Boy)x15(Yükseklik) ölçülerinde. Kapıya uzak duvara dayalı duruyorlar. Altlarında kurutulmuş uzun kesilmiş ot kullanıyoruz.

Kümesin serin olabilmesi için duvarı taştan örülmüştür. İç cephesi ise sıva ve kireç boyalıdır, aynen kendi evimizde olduğu gibi. Duvarlar 160cm yüksekliğindedir. Çatıda strafor izolasyon var. Kapısı güney cephededir. Sulukların etrafında gider delikleri vardır. Böylelikle kümes su toplamaz. Suluklara sürekli su akarak suyun eksilmesini önlemiş oluruz. Zemin muhakkak toprak olmalıdır. Toplam kümes alanı 3mX2m= 6 m2.

Kümes ve Folluk

Yakında fotoğrafları yüklenecek.

Diğer kanatlılarla ilgili bir kaç not;

Ördek ve Kaz’ın kuluçka süresi 28 gündür.

Ördek ve kaz havuzu yapımını yakında anlatacağız