Permakültür Bahçe kendi kendine yeten ve sürekli yaşayan bir ekosistem bahçesi olarak tanımlanabilir. Bu bahçede, bir çok canlı türünün bir arada ve uyumlu yaşamı tasarlanarak bahçenin az bir emekle kendi kendine yetebileceği ve tarımsal üretimin de yapılabileceği öngörülmektedir.
Her ne kadar çok yeni bir akım gibi görünse de atalarımızın bir çok ekolojik bilgiyi binlerce yıldır bilinçli olarak bahçelerinde uyguladığını biliyoruz.
Bize göre Permakültür; “Sanayi devriminin unutturmaya çalıştığı binlerce yıllık ekolojik bilginin teknoloji ile harmanlanarak ve her zaman ekosistemi korumak temeli üzerinde geliştirilen yeni biçimi, yani ekolojik yaşam biçimidir.”
Son yıllarda bahçelerimizde permakültür ilkelerini ön planda tutuyor olsak da deneyimlediğimiz her bilgi bizi doğal tarıma doğru götürüyor. Bu anlamıyla permakültür yerine doğal yetiştiricilik çok daha kapsamlı bir tanım olacaktır.
Permakültür bahçe tesisinin süreçleri bizce şöyle ilerlemelidir;
Bahçe Analizi: Bahçenin boyutu, iklimi, coğrafi konumu ve fiziksel durumu analiz edilip kısa ve uzun vadede bahçede yer alacak bitki ve hayvanların kabaca listesi yapılmalıdır. Var olan her canlı (bitki ve hayvan) öncelikli olarak bahçeye faydalıdır. Hiç bir canlı yok edilmeden uzun vadede olası faydası ve zararı değerlendirilmelidir.
Yerleşim Planı:Uzun vadeli yerleşim planı yapılmalıdır. (Bitkiler, Hayvan Barınakları, Su Toplama Alanları, Su Kanalları, Kompost Alanları, Atölye vs)
Ağaç Seçimi: Öncelikle ağaçların seçimi ve yerleşimi tasarlanmalıdır. Bahçenizde olmasını istediğiniz ağaçlarla birlikte diğer faydalı ağaç ve çalılar. Örneğin; azot bağlama becerisi ile Erguvan, Gümüşi Akasya, İzmir Mimozası dekoratif bahçe isteyenler için uygun ağaçlar olacaktır. Küçükbaş hayvancılıkla da uğraşmak isteyenler için yapraklarının geri dönüşüme büyük faydası olan meşe türleri, koyunların çok sevdiği akçakesme gibiler bahçede yer alabilir.
Toprağa Besin Sağlayan Bitkiler: Bahçede her zaman sadece insan değil toprağa da besin sağlayıcı bitkilerin yetiştirilmelidir. Bunun için belli alanların ağaçlandırma ve yıllık ekim planı yapılmalıdır. Fukuoka’nın “Doğal Tarımın Yolu” adlı kitabında detaylı bahçe planı görebilirsiniz.
Sulama: Sulamayı en aza indirebilmek amacıyla bahçe drenajı ve bitki yerleşimi planı yapılmalıdır. Örneğin: Bahçeniz çok yağmur alan bir yerde ise tesviye yaparak düz zeminler hazırlamak büyük hata olacaktır. Eğimli bir bahçe ile suyu drene etmek ve çok su isteyen bitkileri eğimin alt kısımlarında kullanmak, gerektiğinde teraslar hazırlamak en doğrusudur. Bahçeniz yağmuru az alan bir yerde ise, bir çok bitkiyi sudan daha kolay faydalanabilmeleri için tümseklere dikmeli, çok su isteyen bitkilerden kaçınmalıdır. Yağmur suyunu toplayıcı düzenekler ile kullanım suyunun bitkilere ulaştırılması akıllı çözümlerdir. Bkz; Su
Gübreleme: Sadece kompost ile gübre ihtiyacımızı karşılamamız zordur. Bahçemizde hayvancılık yapıyorsak taze gübreleri işleyecek alanlar oluşturmalıyız. Hayvancılık ile uğraşmayacak isek, dışarıdan doğal gübreler satın almamız gerekebilir. Bu alışverişi en aza indirebilmek için ise toprağa doğal minerallleri kolayca sağlayan bazı bitkilerin yetiştirilmesi önemlidir. Bazı ağaçların diplerine baklagillerin çoğu ekilip işlenerek tekrar toprağa kazandırılabilmektedir. Buna yeşil gübre adı verilmektedir. Malçlama yine bahçenin bir çok yerinde uygulanmalıdır. Bkz; Gübre
Kompost ve Torf: Kompost ve torf üretimi için bahçe tasarlanmalı, bahçenin hemen her alanı doğal torf üretimi için kullanılabilmelidir. Örneğin; meşe ağacımız varsa dökülen yaprakları hafifçe süpürüp hazırladığımız torf çukurlarında biriktirebiliriz. İçtiğimiz çayın posasını, yumurta kabuklarını, sebze artıklarını toplayacağımız küçük çukurları planlı olarak bahçe içinde bulundurmalı ve düzenli torf – kompost üretmeliyiz. Bkz; Gübre
Uyumlu Bitkiler: Uyumlu bitkilerin bir arada ekilmesi ile bitkilerin sağlıklı gelişimi desteklenecektir. Örneğin; Kadife çiçeği bazı bitkilerde ölüme sebep olan nematod oluşumuna engel olur. (Bkz; Ekim Nöbeti)
Solucanlar: Solucanları koruyucu çapalama ve sulama takvimi hazırlığı önemlidir. Fazla çapa yapılmamalıdır. Yılda bir – iki kez kuru havada yüzey çapası, çorak topraklarda ise ekim öncesi derin çapa yeterlidir. Bahçenin çoğu yerinde ise hiç çapa gerektirmeyen çözümler üretilmelidir. Bkz; Tarım – Genel Bilgiler
Avcı Böcekler: Avcı böcekleri çeken bitkilerin yerleşimi yapılırken, avcıların avlayacağı zararlıları da bahçeden tamamen uzaklaştırmamak önemlidir. Örneğin; uğur böceğinin çok sevdiği latin çiçeği, anason gibi bitkilerin bahçede tesis edilmesi faydalıdır. Bkz; Faydalılar – Avcılar Asla kimyasal ilaçlar kullanılmamlı, doğal ilaçlar da kontrollü kullanılmalıdır.
Zararlılar: Zararlıların tamamen yok edilmesi yerine makul miktarda bahçede olmalarını sağlamak gerekir. Aksi takdirde avcı böcekler yiyecek gıda bulamayıp bahçenizi terk edeceklerdir. Bu sebeple zararlıların bir besin maddesi olarak kullanılabilmesine yönelik uygulama çözümleri geliştirilir. Örneğin bazı akarlar daldan yere indirildiklerinde tekrar dala çıkamazlar. Bunlar da avcılar için besin olacaktır. Önemli olan doğal dengeyi korumaktır. Bkz; Zararlılar
İnsektisitler: Doğal insektisitleri hazırlayabileceğimiz bitki çeşitlerini belirleyerek bahçede konuşlandırmalıyız. Örneğin; ısırgan otu iyi bir bit öldürücü ve avcı böcek çekicidir. Bu da demektir ki bahçemizin bir kaç noktasında kontrollü olarak ısırgan yetiştirmekte fayda vardır. Bkz; Zararlılardan Korunma
Kanatlı Hayvan Yetiştiriciliği: Kanatlı hayvan yetiştiriciliği düşünülüyorsa uygun alan tesis edilmelidir. Kanatlıların hem doğal yaşamını sağlıklı bir şekilde koruyabilmesi, hem bitkiler ve diğer hayvanlarla kuracağı ilişkilerin düzenlenmesi, hem de gübrelerinin tekrar ve kolayca doğaya dönüştürülebilmesi için planlama gereklidir. Örneğin; tavuklarınızı bahçenin her noktasına salarsanız tazecik fidelerinizi veya tohumlarınızı yiyeceklerdir. Bunun yerine onları kendi özel mekanlarında doyurup belli zamanlarda bahçeye salarsanız hem bahçenize fayda sağlayacak hem de beslenmeleri çeşitlenecektir. Nemli toprakta gezinen tavuklar fazla sayıda solucan tüketecekleri için yılda bir kaç kez nemli zemine salınmaları uygundur. Bkz; Kanatlılar
Kuşlar: Kuşların bahçeyi ziyaret etmelerini hatta yuva yapmalarını sağlamak amacıyla dikilecek ağaçlar belirlenir. Örneğin cazip bir kuş yemi olan Geyik Dikeni Çalısı, Kargaların çok sevdiği Ceviz. Kuşların bir yandan ürettiğimiz besini ortak kullanmalarına müsaade edeceğiz, diğer yandan da onların gübrelerini toprağa bırakmalarını, yılan ve kertenkele gibi hayvanların sayılarını makul seviyede tutmalarını sağlamış olacağız. Kuşlar genellikle çoğu yeşillikler, meyveler, böcekler, solucanlar, örümcekler, tohumlar, balıklarla beslenirler. Bahçede düzgün zeminli bir alan hazırlayıp kuşların seveceği besinleri ara sıra bu alana serpmek faydalı olacaktır.
Arılar: İmkan varsa bir kovan ile arı yetiştiriciliği, veya arıların sevdiği ve her mevsim çiçek açan çeşitte bitkilerin ekimi önemlidir. Örneğin; Arıların en çok tercih ettiği Mavi, Sarı, Beyaz, Eflatun renkli çiçeklerden Lavanta, Kekik, Yonca, Bakla gibi. Lavanta Haziran ayında çiçek açarken, bakla nisan, mayıs, eylül, ekim aylarında çiçek açar. Kasımpatı, adı üstünde kasım ayında çiçek açar. Kocayemiş iyi bir kuş yemi olmakla birlikte ekim, kasım ayında çiçek açar. Latin çiçeği erken açma ve uğur böceklerinin dostu olması özelliğiyle bahçede olmazsa olmazlardandır.
Işıklandırma: Bahçeye ulaşan fazla ışık azaltılarak ışığın böcekleri yanıltıp öldürmesini engellenmeliyiz. Bazen de popülasyonu artan böcek türlerini azaltmak amacıyla ışık kapanları yapmak gerekebilir.
Bu yazıda yer almasa da daha birçok canlının bahçemizde yaratacağı etki üzerine kafa yormalıyız. Doğal denge bizim kendi gücümüzle veya makinelerle sağlayabileceğimiz bir şey değildir. Bilgi ve gözlem gerektirir. Asıl olan ise; insanın müdahalesi olmasaydı zaten doğal denge sağlanıyordu. Bu yüzden bir canlıyı yok etmek veya bir canlı türünü (tarım bitkileri de dahil) çoğaltmak istiyorsanız bu dengeyi anlamaya çalışmalısınız.
toprakla.farm 